YÛNUS”TA İMAJ OLUŞTURMA TARZI ve BAŞLICA İMAJLAR

“İmaj oluşturma tarzı”ndan kastımız -mecaz, istiare, sembol, mit vb. kavramların hepsini içine alabilecek genişlikte ve genellikte olmak üzere- “hayal sistemi”dir. Bu çalışmanın temel amacı, “Yûnus nasıl bir sistematik içinde hayâl ediyor?” sorusuna cevap aramaktır. Yûnus gibi dümdüz söylediği kabul edilen bir şairin hayalle ne işi var? diyenler de çıkabilir.

Prof.Dr. SAADETTİN YILDIZ
Prof.Dr. SAADETTİN YILDIZ

Onlara, kısaca, şu örneği verebilirim: “Hayır, hayâl ile yoktur benim alış verişim; / İnan ki: her ne demişsem görüp de söylemişim.” diyen Âkif bile, Çanakkale’de şehit düşen Mehmetçik’in yarasını “tüllenen mağrip” ile sarmayı hayâl eder; mezartaşı yerine de Kâbe’yi dikmek ister.
Yûnus -gerçekten- sözü fazla dolaştırmadan söyleyen bir şairdir. Fakat o, sözün “bişirilip söylenmesi” gerektiğini de düşünür; çünkü pişirilmiş söz, söyleyenin “işini sağ ede”cektir.
Yûnus sözü nasıl pişiriyor? Öyle anlaşılıyor ki, Yûnus’un sözü pişirmesi -daha çok- anlamla ilgilidir.
XIII. Yüzyılda Türk yazı dilinin çok kuvvetli bir şiir dili mahiyeti gösteremediğini söyleyebiliriz. Fakat, Eski Anadolu Türkçesi’nin kuvvetli bir yazı dili hâline gelişinde Yûnus’un payı büyüktür. Yûnus’un şiir söylediği devir, Anadolu’da siyasî ve kültürel çalkantıların hayli fazla olduğu bir “geçiş dönemi”ydi. Böyle çok yönlü istikrarsızlıkların yaşandığı bir devirde, edebiyat sanatının estetik boyutu genellikle zayıf kalır. Halbuki, Şiir dili, çok fazla emek isteyen, fazlalıkları hemen belli eden hususî bir istifle oluşan bir dildir. Osmanlı’nın, Bâkî ve Fuzûlî estetiğine ancak kuruluşundan üç yüz yıl sonra, XVI. Yüzyılda ulaşabildiğini unutmamak gerekir. Ancak, Yûnus’un dili, Bâkî ve Fuzûlî’de aslî seviyesine çıkan şiir dilinin hazırlanmasında, Selçuklu’nun Farsça’yı öne çıkaran tercihlerine rağmen Türkçe’nin Anadolu’da çok canlı bir konuşma dili olarak kalmasında ve yazı dilinin de bütün menfî gelişmelere rağmen “Türkçe” olabilmesinde önemli bir tesire sahiptir. Devamını İndirmek İçin Tıklayın

Paylaş
Facebooktwitter

Leave a comment